Umrenin Manevi Boyutu: Fazileti, Hikmeti ve Sonrası

Umre birkaç günlük bir yolculuk, birkaç saatlik bir ibadettir; ama Diyanet’in Umre Yolcusu Rehberi’nin ifadesiyle “Müslüman’ın hayatında dönüm noktası teşkil eden ibadetlerdendir.” Bu sayfa, umrenin “nasıl"ından çok “neden"ine ayrıldı.³

Kur’an’da umre

“Haccı da umreyi de Allah için tamamlayın” (Bakara, 2/196). Diyanet’in Ayetlerle Hac ve Umre kitabı, Kâbe’nin yerinin Hz. İbrâhim’e gösterilmesinden (Hac, 22/26) Safâ ile Merve’nin “Allah’ın nişanelerinden” oluşuna (Bakara, 2/158) kadar konuyla ilgili kırk ayeti bir araya getirir.²

Mahmud Es’ad Coşan, Bakara 196’yı açıkladığı sohbetinde ayetteki “tamamlayın” emrine dikkat çeker: hac ve umre, şeklî şartlarıyla birlikte, Allah için ve eksiksiz yapılmalıdır.⁹

Hadislerde umrenin fazileti

Diyanet’in 40 Hadiste Hac ve Umre kitabından:¹

• “İki umre, aralarında işlenen günahlara kefarettir. Allah tarafından kabul gören haccın karşılığı ise cennettir.” (Buhârî, Umre, 1; Müslim, Hac, 437)
• “Hacılar ve umreciler Allah’a gelen elçilerdir. Kendisine dua ederlerse dualarına icabet eder, O’ndan bağışlanma dilerlerse onları bağışlar.” (İbn Mâce, Menâsik, 5; Nesâî, Cihad, 13)
• “Ramazan’da yapılan bir umre, (sevap bakımından) hacca denktir.” (Tirmizî, Hac, 95)
• “Umre yapmak farz mı?” diye sorulunca: “Hayır, fakat umre yapmanız, (yapmamanızdan) daha faziletlidir.” (Tirmizî, Hac, 88)
• Umre için izin isteyen Hz. Ömer’e: “Kardeşim! Duana bizi de kat ve bizi unutma!” (Tirmizî, Deavât, 109)

Coşan’ın sohbetlerinde sık geçen bir hadis de şudur: “Hac ile umreyi birbirine ekleyin (peş peşe yapın); çünkü bu ikisi, körüğün demirin, altının ve gümüşün pasını giderdiği gibi fakirliği ve günahları giderir” (Tirmizî, Hac, 2; Nesâî, Menâsik, 6; İbn Mâce, Menâsik, 3).^5,7 Coşan bu hadisi, “Hacca ve umreye harcanan para boşa mı gidiyor?” sorusuna cevap olarak okur: *“Sen buraya para harcayıp geliyorsun ama fakirlik gidiyor… İslâm’ın işleri böyle akıl almaz esrara sahiptir."*⁵

Doğru anlamak: “Bütün günahlarım silinir mi?”

Din İşleri Yüksek Kurulu bu hadislerin nasıl anlaşılması gerektiğini açıklar: Büyük günahlardan uzak kalındığı sürece küçük günahlar bu ibadetler vesilesiyle affedilir. *“Kişilerin namaz, oruç, zekât borçlarını kazâ etmeden, kul haklarını ödemeden veya helalleşmeden bir hac yapmakla tamamen günahsız olacağını düşünmek, çok da doğru görünmemektedir. Ayrıca büyük günahlar ancak tövbe ve istiğfarla bağışlanabilir."*⁴

Bu yüzden yola çıkmadan önce helalleşmek, haccın ve umrenin âdabından sayılmıştır; ancak umrenin geçerliliği için şart değildir.⁴

“Mebrur” bir umre için: refes, füsuk, cidal yok

“Hacda kadına yaklaşmak (refes), günaha sapmak (füsûk) ve kavga etmek (cidâl) yoktur” (Bakara, 2/197).²

Coşan, 1999’da Mekke’de yaptığı sohbette “mebrur” haccın ve umrenin işaretlerini şöyle anlatır:⁵

• Kavga yok: Yunus Emre’nin sözünü hatırlatır: “Dövene elsiz gerek, sövene dilsiz gerek, derviş gönülsüz gerek.” Biri alttan alınca kavga olmaz.
• İkram ve güzel söz: Peygamberimizin mebrur haccı “yemek yedirmek ve güzel söz söylemek” olarak açıkladığı rivayeti aktarır (Hâkim, el-Müstedrek). Parası olan ikram eder; parası olmayan, saflar arasında sıkışmış birine yer açar — “işte parasız bir ikram.”
• Tebessüm: “Müslüman kardeşinin yüzüne tebessüm etmen bile senin için sadakadır” (Tirmizî, Birr, 36).

Umre Yolcusu Rehberi de aynı ruhu öğütler: “Umrenin her şeyden önce bir sabır eğitimi olduğunun bilinciyle hareket edilmeli, şartlar ne olursa olsun kimseye kızılmamalı, kimseyi kırmamalı, haklı olunsa dahi sabredilmelidir.” Farklı ülkelerden gelenlere üstünlük taslamamak, kimseyi hakir görmemek, başkalarını kendine tercih etmek (îsâr) ve kul hakkına özen göstermek de rehberin vurguladığı ahlakî hususlardır.³

Hacerülesved’i selamlamak: Allah’a verilen söz

Umre Yolcusu Rehberi’ne göre Hacerülesved’i selamlamak, *“Allah’a vermiş olduğu ahdi yenileme anlamına gelmektedir… ahdi ve bey’atı tazelemeyi, sözünde durmayı sembolize eder."*³

Coşan bu anlamı, dönüşteki hayatla birleştirir: Hacerülesved’e el kaldıran kişi “Ey Kâbe’nin Rabbi… Ben sana söz veriyorum, bundan sonra senin iyi kulun olacağım” demiş olur. Bu yüzden *“hacılıktan sonrası da çok önemli”*dir; sözünü bozan kişiye bilenlerin söyleyeceği söz bellidir: *“Hacı, kendine gel!"*⁵

Ne zaman gitmeli?

Coşan, 1995’te Mekke’den yaptığı yayında iki tavsiyede bulunur:⁶

• Gençken, dinçken gidin: “Bu hac ibadetini gençken, dinçken, gücünüz, kuvvetiniz yerindeyken yapın ki, kolay bir şey değil.” Sıcak, mesafe ve masraf zorluklarına dikkat çeker; güneş çarpmasının ciddiyetini özellikle vurgular (sağlık rehberi).
• Hacdan önce umreye gelin: “Hacca gitmeden evvel, evvelâ böyle bir umre yapın, burası çok kalabalık değilken gelin!” Böylece mekânları tenhada görür, alışırsınız; hac nasip olduğunda rahatlıkla yaparsınız.

Diyanet de benzer bir hatırlatma yapar: Hac farz olan kişi için umre ve nafile tavaf, ne kadar çok olursa olsun **hac ibadetinin yerine geçmez.**⁴

Dönüşte

Rehberin dualarıyla: Bu kutlu seyahatin “hayatınızda dönüm noktası ve yeni bir milat olmasını” dileriz.³ Umreden dönünce:

• Yaptığınız ibadetleri ve tavaf sayılarını anlatmayın; Diyanet riya ve gösterişten sakınmayı tavsiye eder.³
• Kâbe’nin önünde verdiğiniz sözleri bir kâğıda yazın; zaman zaman açıp okuyun.
• Dualarına sizi katmanızı isteyenleri unutmayın.

İlgili sayfalar: Kâbe ve Mescid-i Haram · Umre duaları · Kaynaklar ve videolar