Umre Sözlüğü: Bilmeniz Gereken Terimler

Umre hazırlığında ve oradaki din görevlilerinin anlatımlarında sık geçen terimleri alfabetik sırayla topladık. Tanımlar Diyanet’in Umre Yolcusu Rehberi, Din İşleri Yüksek Kurulu fetvaları ve Kâbe infografiğinden derlenmiştir; ayrıntı için TDV İslâm Ansiklopedisi’nin ilgili maddelerine bakabilirsiniz.^{1,2,3,4,5,6,7,8}

Bedene — Deve veya sığırdan olan kurban. Umrede pek gerekmez; ağır bazı ihlallerde söz konusu olur.

Dem — Bir ihram yasağının çiğnenmesi veya bir vacibin terk edilmesi hâlinde Harem bölgesinde kesilmesi gereken koyun ya da keçi. Türkiye’de kesilen kurban bunun yerine geçmez. Ayrıntı: Hatalar ve cezalar.

Hacerülesved — Kâbe’nin doğu köşesinde, gümüş bir çerçevenin içindeki siyah taş. Tavaf bu köşeden başlar ve burada biter.

Harem (bölge) — Mekke’yi çevreleyen, sınırları taşlarla belirlenmiş kutsal bölge. Avlanmak ve bitkilerini koparmak yasaktır. Günlük dilde “Harem” çoğu zaman Mescid-i Haram’ın (veya Mescid-i Nebevî’nin) kendisi için de kullanılır.

Hatîm (Hicr-i İsmâil) — Kâbe’nin kuzeyinde, yarım daire şeklindeki alçak duvarla çevrili alan. Kâbe’nin bir parçası sayıldığından tavaf, Hatîm’in dışından yapılır.

Hervele — Sa’y sırasında erkeklerin yeşil ışıklı iki sütun arasında hafifçe koşar adım yürümesi. Sünnettir.

Hil (Hill) — Harem sınırları ile mîkatlar arasında kalan bölge. Mekke’deyken yeni bir umre için ihrama girilecek yer burasıdır (örneğin Ten’îm).

İhram — Niyet ve telbiye ile girilen, bazı helâl şeylerin geçici olarak yasaklandığı hâl. Erkeklerin giydiği iki parça örtüye de halk arasında “ihram” denir. Ayrıntı: İhram ve yasakları.

İstîlâm — Tavafa başlarken ve her şavtın başında Hacerülesved’i öpmek, eliyle dokunmak veya —kalabalıkta olduğu gibi— uzaktan el kaldırarak selamlamak.

Iztıbâ — Umre tavafı boyunca erkeklerin ihramın üst örtüsünü sağ koltuk altından geçirip sol omuz üzerine atarak sağ omzu açık bırakması. Sünnettir; tavaf bitince omuz örtülür.

Mîzâb (Altınoluk) — Kâbe’nin Hicr tarafındaki duvarının üstünde, çatıdaki suyu akıtan altın kaplı oluk.

Müstecâr — Rükn-i Yemânî ile Kâbe’nin kapatılmış arka kapısı arasındaki bölüm; “günahların bağışlanması için sığınılan yer” demektir.

Makâm-ı İbrâhîm — Kâbe’nin karşısında, Hz. İbrâhim’in Kâbe’yi inşa ederken üzerine çıktığı rivayet edilen taşın bulunduğu altın renkli muhafaza. Tavaf namazının mümkünse arkasında kılınması sünnettir.

Mataf — Kâbe’nin etrafındaki, tavafın yapıldığı açık avlu. Yoğunlukta tavaf, Mescid-i Haram’ın üst katlarında da yapılabilir.

Mîkat — Mekke’ye umre veya hac niyetiyle gelenlerin ihramsız geçemeyeceği sınır noktaları. Ayrıntı: Mîkat ve uçakta ihram.

Mültezem — Kâbe kapısı ile Hacerülesved arasındaki duvar bölümü. Dua edilmesi müstehap olan yerlerdendir.

Remel — Umre tavafının ilk üç şavtında erkeklerin omuzları silkerek, kısa adımlarla çalımlı yürümesi. Sünnettir.

Rükn-i Yemânî — Kâbe’nin Yemen yönüne bakan (güneybatı) köşesi. Tavafta bu köşeye mümkünse elle dokunulur; öpülmez, uzaktan işaret edilmez.

Sa’y — Safâ ile Merve tepeleri arasında, Safâ’dan başlayıp Merve’de bitmek üzere yedi kez gidip gelmek. Umrenin vacibidir.

Şâzervân — Kâbe’nin temelindeki, örtüyü tutturan halkaların bulunduğu mermer kaplı eğimli kısım. Kâbe’ye dahil sayıldığından tavafta bedenin tamamen bunun dışında kalması gerekir.

Şavt — Tavafta Kâbe’nin etrafında bir tam tur; sa’yde ise Safâ’dan Merve’ye (veya tersine) bir gidiş. Hem tavaf hem sa’y yedi şavttır.

Tahallül — Tıraş olarak veya saçı kısaltarak ihramdan çıkmak.

Tavaf — Kâbe’yi solda bırakarak Hacerülesved hizasından başlayıp etrafında yedi şavt dönmek. Umrenin rüknüdür.

Telbiye — “Lebbeyk Allâhümme lebbeyk…” diye başlayan, ihrama girerken söylenen ve Kâbe görülünceye kadar sık sık tekrarlanan zikir; Arapça okunması ihramın farzlarındandır. Metni: Umre duaları.

Ten’îm (Mescid-i Âişe) — Harem sınırının hemen dışında, Mescid-i Haram’a yaklaşık 7,5 km; Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre Hil bölgesinde ihrama girilecek en bilinen ve en faziletli yer; Mekke’deyken yeniden umre yapmak isteyenler ihrama genellikle burada girer.

Zemzem — Mescid-i Haram’daki kutsal kuyunun suyu. Harem içinde ve çevresinde her yerde soğuk-ılık zemzem sebilleri bulunur.

Zülhuleyfe (Âbâr-ı Ali) — Medine yönünden gelenlerin mîkatı; Medine’ye yaklaşık 8–10 km mesafede, Medine–Mekke otoyolunun sağındadır.