Kâbe ve Mescid-i Haram'ı Tanıyın

“Şüphesiz, insanlar için kurulan ilk ibadet evi elbette Mekke’de, âlemlere rahmet ve hidayet kaynağı olarak kurulan Kâbe’dir. Onda apaçık deliller, Makam-ı İbrahim vardır. Oraya kim girerse, güven içinde olur.” (Âl-i İmrân, 3/96–97)⁵

Mescid-i Haram’a ilk kez girdiğinizde neyin nerede olduğunu bilmek, hem tavafınızı doğru yapmanızı hem de o anın tadına varmanızı kolaylaştırır.

Kâbe’nin köşeleri

Kâbe’nin dört köşesi (rükn) vardır:^1,2

Kâbe’nin bölümleri

Hacerülesved. Arapçada “siyah taş” demektir; tavafın başlangıç ve bitiş noktasını gösterir. Kâbe’nin doğu köşesinde, yerden yaklaşık 1,5 metre yükseklikte, gümüş bir muhafaza içindedir; yaklaşık 30 cm çapındadır. Diyanet’in infografiğine göre Hacerülesved’i selamlamak, *“kulun Allah’a vermiş olduğu ahdini yenilemesi anlamına gelir."*^1,2 Hz. Ömer’in sözü meşhurdur: “Biliyorum ki sen bir taşsın. Ne zarar ne de fayda verirsin. Eğer ben Resûlullah’ın sana dokunduğunu görmeseydim, sana el sürmezdim” (Buhârî, Hac, 57). İzdihamda taşı öpmek için başkalarına eziyet etmek caiz değildir; Hacerülesved’e dokunamamak tavafta hiçbir eksikliğe yol açmaz.^2,4

Kâbe kapısı. Kuzeydoğu duvarında, Hacerülesved’e yaklaşık 2 metre mesafede ve yerden 1,92 metre yüksekliktedir.¹

Mültezem. Hacerülesved ile Kâbe kapısı arasındaki yaklaşık 2 metrelik duvar bölümüdür; adı “sıkı sıkıya yapışılan yer” anlamına gelir. Peygamberimizin buraya göğsünü, yüzünü ve ellerini yapıştırarak dua ettiği rivayet edilir (Ebû Dâvûd, Menâsik, 55). İzdihama yol açmamak şartıyla burada dua etmek güzeldir.^1,2

Hatîm ve Hicr-i İsmâil. Kâbe’nin kuzeybatı duvarı önündeki yarım daire şeklindeki alçak duvara (yaklaşık 1,31 m) Hatîm, bununla Kâbe arasındaki alana Hicr denir. Hicr Kâbe’nin bir parçasıdır; Peygamberimiz Hz. Âişe’ye “Kâbe’ye girmek istersen burada namaz kıl, çünkü burası Kâbe’den bir parçadır” buyurmuştur (Tirmizî, Hac, 48). Bu yüzden **tavafın Hatîm’in dışından yapılması vaciptir.**^1,2

Altınoluk (Mîzâb). Hicr tarafındaki duvarın üstünde, çatıdaki yağmur suyunu akıtan oluktur.^1,2

Şâzervân. Kâbe’nin temelinde, örtüyü tutturan halkaların bulunduğu, mermer kaplı eğimli kısımdır. Âlimlerin çoğunluğuna göre şâzervân Kâbe’ye dahildir; **tavaf sırasında bedenin tamamen bunun dışında olması gerekir.**¹

Müstecâr. Rükn-i Yemânî ile Kâbe’nin kapatılmış arka kapısı arasındaki bölümdür; adı “günahların bağışlanması için sığınılan yer” demektir. Burada dua etmek müstehap kabul edilmiştir.¹

Kâbe örtüsü (Kisve). Ayetlerin altın suyuyla işlendiği siyah ipekten dokunur; on altı parçadan oluşur. Her yıl Mekke’deki özel fabrikada dokunur ve Arefe günü değiştirilir.^1,2

Makâm-ı İbrâhîm. Kâbe kapısı tarafında, Kâbe’ye yaklaşık 10–15 metre mesafede, cam ve altın renkli bir muhafaza içindeki taştır; üzerinde Hz. İbrâhim’e ait olduğu kabul edilen ayak izleri görülür. Kur’an’da iki yerde anılır (Bakara, 2/125; Âl-i İmrân, 3/97). Tavaf namazını burada kılmak efdaldir; ancak kalabalıkta tavaf edenlere engel olmamak için Mescid-i Haram’ın uygun bir yerinde kılınmalıdır.^1,2,4

Zemzem. Kuyu, Kâbe’nin yaklaşık 20 metre doğusunda tavaf alanının altındadır; 2003’ten beri kuyuya iniş kapalıdır, onun yerine mescidin her yerine zemzem sebilleri konmuştur.²

Mataf ve tavaf katları

Kâbe ile Mescid-i Haram arasındaki açık alana mataf (tavaf yeri) denir. 2013’te başlayan genişletmeyle mataf, aynı anda yüz bini aşkın kişinin tavaf edebileceği kapasiteye ulaşmıştır.² Kalabalık zamanlarda tavaf, mescidin üst katlarında ve çatısında da yapılabilir; üst katlarda bir şavt daha uzundur, ama tavaf geçerlidir. Tekerlekli sandalye ve elektrikli araçla tavaf için de üst katlar kullanılır (ayrıntı).

Safâ ve Merve

Safâ, Mescid-i Haram’ın kuzeydoğusunda, Merve’den biraz yüksek ve Kâbe’ye daha yakın tepedir; Merve onun tam karşısındadır. Sa’y alanı üç katlı olarak yeniden yapılmıştır; iki tepe arası yaklaşık 400 metre, genişliği 20 metredir. Safâ’ya yakın tarafta iki yeşil ışık arasındaki 55 metrelik bölümde erkekler hervele yapar.² Kur’an’da Safâ ile Merve’nin “Allah’ın (dininin) nişanelerinden” olduğu bildirilir (Bakara, 2/158).⁵

Bu sembollerin anlamı

Umre Yolcusu Rehberi’nin “Umreyi Anlamak” bölümü bu mekânların anlamını şöyle anlatır:²

• Tavaf: Atomdan galaksilere kadar her şey bir merkez etrafında döner; tavafta da insan kendini bu “yörüngeye” bırakır. Kâbe sola alınır, çünkü kalp Kâbe tarafındadır: “Allah, insanın şekline, kalıbına, malına mülküne değil, kalbine bakar.”
• Sa’y: Hz. Hacer’in, susuz kalan oğlu İsmail için iki tepe arasında koşmasının canlandırılmasıdır; annelik şefkatine ve kadına İslam’ın verdiği değerin simgesidir.
• Zemzem: Tavafla kalbini temizleyen kişi, zemzemle de bir daha haram lokma girmeyecek şekilde midesini arındırmaya söz verir.
• Tıraş: Kişinin varlığını Allah yolunda feda edebileceğinin simgesidir; dökülen her saç teli, dökülen günahları temsil eder.

Fotoğraflı ve ayrıntılı tarihî bilgi için Diyanet’in Kutsal Topraklar Rehberi kitabına bakabilirsiniz.³

İlgili sayfalar: Umre nasıl yapılır? · Umre duaları · Mekke’de nafile ibadet ve ziyaretler